On a enseigné: Elle avait une fausse dent [chen totevet] qui la défigurait, et Rabbi Yishmaël lui fit une dent en or à ses propres frais, l'embellissant ainsi. Lorsque Rabbi Yishmaël mourut, un certain éloge funèbre commença ainsi son éloge sur lui: Filles d'Israël, pleurez sur Rabbi Yishmaël, qui vous habillait, etc.
תָּנָא: שֵׁן תּוֹתֶבֶת הָיְתָה לָהּ, וְעָשָׂה לָהּ רַבִּי יִשְׁמָעֵאל שֵׁן שֶׁל זָהָב מִשֶּׁלּוֹ. כִּי שְׁכֵיב רַבִּי יִשְׁמָעֵאל, פְּתַח עֲלֵיהּ הַהוּא סַפְדָנָא הָכִי: ״בְּנוֹת יִשְׂרָאֵל עַל רַבִּי יִשְׁמָעֵאל בְּכֶינָה הַמַּלְבִּישְׁכֶן וְכוּ׳״.
§ La Guemara rapporte: Il y avait un certain homme qui dit à sa femme: « Konam, que tu ne tires aucun bénéfice de moi jusqu'à ce que tu fasses goûter ton plat cuisiné à Rabbi Yehouda et à Rabbi Chimon », [voulant leur montrer] quelle mauvaise cuisinière elle était. Elle leur apporta le plat, et Rabbi Yehouda en goûta, sans se soucier de son honneur. Il dit: Voici un raisonnement a fortiori: et si, pour faire la paix entre un homme et sa femme, la Torah a dit que Mon nom, qui est écrit en sainteté, doit être effacé dans les eaux amères qui maudissent [lors du rite de la sota] — et cela même dans un cas où l'on ignore si cela apportera effectivement la paix entre eux, puisqu'elle est peut-être ou non coupable d'adultère —, moi, à plus forte raison, je dois renoncer à mon honneur pour apporter la paix à ce couple.
הָהוּא דַּאֲמַר לַהּ לִדְבֵיתְהוּ ״קֻוֽנָּם שֶׁאִי אַתְּ נֶהֱנֵית לִי עַד שֶׁתַּטְעִימִי תַּבְשִׁילֵךְ לְרַבִּי יְהוּדָה וּלְרַבִּי שִׁמְעוֹן״. רַבִּי יְהוּדָה טְעֵים, אֲמַר, קַל וָחוֹמֶר: וּמָה לַעֲשׂוֹת שָׁלוֹם בֵּין אִישׁ לְאִשְׁתּוֹ אָמְרָה תּוֹרָה שְׁמִי שֶׁנִּכְתַּב בִּקְדוּשָּׁה יִמָּחֶה עַל הַמַּיִם הַמְאָרְרִים בְּסָפֵק, וַאֲנִי עַל אַחַת כַּמָּה וְכַמָּה.
Rabbi Chimon, en revanche, ne goûta pas. Il dit: Que meurent tous les fils de la veuve, mais que Chimon ne bouge pas de sa place. C'est-à-dire: que le mari meure, laissant sa femme veuve et ses enfants orphelins, et qu'ils meurent aussi, plutôt que de laisser les gens mépriser la dignité des Sages de la Torah en formulant de tels voeux. Et de plus, voici une autre raison de mon refus: afin qu'ils ne s'habituent pas à faire des voeux.
רַבִּי שִׁמְעוֹן לָא טְעֵים, אֲמַר: יָמוּתוּ כׇּל בְּנֵי אַלְמָנָה, וְאַל יָזוּז שִׁמְעוֹן מִמְּקוֹמוֹ. וְעוֹד: כִּי הֵיכִי דְּלָא לִתְרַגְּלִי לְמִינְדָּר.
La Guemara rapporte: Il y avait un certain homme qui dit à sa femme: « Konam, que tu ne tires aucun bénéfice de moi jusqu'à ce que tu craches sur Rabban Chimon ben Gamliel. » Elle vint et cracha sur ses vêtements. Rav A'ha de Difti dit à Ravina: Mais cet homme visait l'humiliation de Rabban Chimon ben Gamliel, ce qui n'est pas obtenu en crachant sur ses vêtements! Ravina lui répondit: Cracher sur les vêtements de Rabban Chimon ben Gamliel est déjà une grande humiliation pour lui, et elle a donc accompli le voeu.
הַהוּא דְּאָמַר לִדְבֵיתְהוּ ״קֻוֽנָּם שֶׁאִי אַתְּ נֶהֱנֵית לִי עַד שֶׁתָּרוֹקִּי בּוֹ בְּרַבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל״. אֲתָת וּרְקַק אַלְּבוּשֵׁיהּ. אָמַר לֵיהּ רַב אַחָא מִדִּפְתִּי לְרָבִינָא: וְהָא הַאי לְזִילוּתָא קָא מִיכַּוֵּין! אָמַר לֵיהּ: מִירָק עַל מָנֵי דְּרַבָּן שִׁמְעוֹן בֶּן גַּמְלִיאֵל זִילוּתָא רַבְּתָא הִיא.
La Guemara rapporte: Il y avait un certain homme qui dit à sa femme: « Konam, que tu ne tires aucun bénéfice de moi jusqu'à ce que tu montres ta plus belle partie [yafeh] à Rabbi Yishmaël, fils de Rabbi Yossei. » Rabbi Yishmaël s'efforça de trouver chez cette femme quelque chose de beau.
הָהוּא דַּאֲמַר לִדְבֵיתְהוּ ״קֻוֽנָּם שֶׁאִי אַתְּ נֶהֱנֵית לִי עַד שֶׁתַּרְאִי מוּם יָפֶה שֶׁבִּיךְ לְרַבִּי יִשְׁמָעֵאל בְּרַבִּי יוֹסֵי״.
Il dit à ses élèves: Peut-être sa tête est-elle belle? Ils lui répondirent: Elle est ronde [segalgal]. Peut-être ses cheveux sont-ils beaux? Ils ressemblent à des tiges de lin. Peut-être ses yeux sont-ils beaux? Ils sont étroits [teroutot]. Peut-être ses oreilles sont-elles belles? Elles sont doubles de taille. Peut-être son nez est-il beau? Il est épaté. Peut-être ses lèvres sont-elles belles? Elles sont épaisses. Peut-être son cou est-il beau? Il est court et affaissé. Peut-être son ventre est-il beau? Il est enflé. Peut-être ses pieds sont-ils beaux? Ils sont larges comme ceux d'une oie. Peut-être son nom est-il beau? Elle s'appelle Likhloukhit. Il leur dit: On l'appelle à juste titre [yafeh] Likhloukhit, car elle est souillée [meloukhlekhet] de défauts — et il lui permit de bénéficier de son mari, car elle avait bien un beau trait: son nom, qui lui allait parfaitement.
אָמַר לָהֶם: שֶׁמָּא רֹאשָׁהּ נָאֶה? אָמְרוּ לוֹ: סְגַלְגַּל. שֶׁמָּא שְׂעָרָהּ נָאֶה? דּוֹמֶה לַאֲנִיצֵי פִּשְׁתָּן. שֶׁמָּא עֵינֶיהָ נָאוֹת? טְרוּטוֹת הֵן. שֶׁמָּא אׇזְנֶיהָ נָאוֹת? כְּפוּלוֹת הֵן. שֶׁמָּא חוֹטְמָהּ נָאֶה? בָּלוּם הוּא. שֶׁמָּא שִׂפְתוֹתֶיהָ נָאוֹת? עָבוֹת הֵן. שֶׁמָּא צַוָּארָהּ נָאֶה? שָׁקוּט הוּא. שֶׁמָּא כְּרֵיסָהּ נָאֶה? צָבֶה הוּא. שֶׁמָּא רַגְלֶיהָ נָאוֹת? רְחָבוֹת כְּשֶׁל אֲווֹזָא. שֶׁמָּא שְׁמָהּ נָאֶה? ״לִכְלוּכִית״ שְׁמָהּ. אָמַר לָהֶן: יָפֶה קוֹרִין אוֹתָהּ לִכְלוּכִית, שֶׁהִיא מְלוּכְלֶכֶת בְּמוּמִין, וְשַׁרְיַיהּ.
La Guemara rapporte un autre incident: Il y avait un certain Babylonien qui monta en Terre d'Israël et y épousa une femme. Il lui dit: « Cuis-moi deux lentilles », voulant dire: des lentilles [en quantité]. Elle lui cuisit exactement deux lentilles. Il se mit en colère contre elle. Le lendemain, pour qu'elle ne recommence pas, il lui dit: « Cuis-moi un guériva », voulant dire: une grande quantité. Elle lui cuisit un séa entier, bien plus que ce qu'une personne pouvait manger. Il lui dit: « Va me chercher deux boutzinei », voulant dire de petites courges, car boutzinei désigne de petites courges dans le dialecte araméen parlé en Babylonie. Elle partit et lui apporta deux lampes [cheraguei], appelées boutzinei dans le dialecte araméen parlé en Terre d'Israël.
הָהוּא בַּר בָּבֶל דִּסְלֵיק לְאַרְעָא דְיִשְׂרָאֵל, נְסֵיב אִיתְּתָא. אֲמַר לַהּ: בַּשִּׁילִי לִי תְּרֵי טַלְפֵי. בַּשִּׁילָה לֵיהּ תְּרֵי טַלְפֵי. רְתַח עֲלַהּ. לִמְחַר אֲמַר לַהּ: בַּשִּׁילִי לִי גְּרִיוָא. בַּשִּׁילָה לֵיהּ גְּרִיוָא. אֲמַר לַהּ: זִילִי אַיְיתִי לִי תְּרֵי בוּצִינֵי. אֲזַלַת וְאַיְיתַי לֵיהּ תְּרֵי שְׁרָגֵי.
Il lui dit, en colère: « Va les casser sur la tête du bava », voulant dire la porte, car bava signifie porte dans le dialecte araméen de Babylonie. Or Bava ben Bouta était assis à la porte et y rendait la justice. Elle ne reconnut pas ce mot [dans son sens local]; elle alla et les cassa sur sa tête, puisqu'il se nommait Bava. Il lui dit: Qu'as-tu fait là? Elle lui répondit: C'est ce que mon mari m'a ordonné. Il dit: Tu as accompli la volonté de ton mari; que le Lieu fasse sortir de toi deux fils comme Bava ben Bouta, correspondant aux deux lampes.
אֲמַר לַהּ: זִילִי תְּבַרִי יָתְהוֹן עַל רֵישָׁא דְבָבָא. הֲוָה יָתֵיב בָּבָא בֶּן בּוּטָא אַבָּבָא וְקָא דָאֵין דִּינָא. אֲזַלַת וּתְבַרַת יָתְהוֹן עַל רֵישֵׁיהּ. אֲמַר לַהּ: מָה הָדֵין דַּעֲבַדְתְּ? אֲמַרָה לֵיהּ: כָּךְ צִיוַּנִי בַּעְלִי. אֲמַר: אַתְּ עָשִׂית רְצוֹן בַּעְלִיךְ, הַמָּקוֹם יוֹצִיא מִמֵּךְ שְׁנֵי בָּנִים כְּבָבָא בֶּן בּוּטָא.
Nous achevons ainsi le chapitre Rabbi Eliézer.
הַדְרָן עֲלָךְ רַבִּי אֱלִיעֶזֶר
Mishna 1
MICHNA: Concernant une jeune fille fiancée, son père et son mari annulent ensemble ses voeux.
נַעֲרָה הַמְאוֹרָסָה, אָבִיהָ וּבַעְלָהּ מְפִירִין נְדָרֶיהָ.(משנה)
Rachi
שן תותבת - שנפלה שינה והושיבה שן אחר באותו מקום ועומד בכיעור:,ועשה לה ר' ישמעאל שן - באותו מקום של זה משלו והיינו שייפוה:,בכינה - עליו:
ימותו כל בני אלמנה - כלומר ימות הבעל ותהא היא אלמנה ואח"כ ימותו בניה:,לא יזוז שמעון ממקומו - שיטעום תבשילה ולהכי לא רצה לטעום כי היכי דלא לירגלי למידר שלא יהיו קלים בנדרים:
האי לזילותא - דרשב"ג קמיכוון וכל כמה דלא ירקא באנפיה ממש ליכא זילותא ואי לא לא הוה מותרת דאיהו על דעת כן אמרה כדי לזלזלו:,א"ל מידק לר"ג זילותא רבה היא - דאדם חשוב הוא:
מום יפה שביך - דמשום שהיה בה כ"כ מומין קאמר לה אם יש בה שום דבר יפה:
שמא ראשה נאה - ולכך הדירה שתראהו לו:,סגלגל - דומה לאניצי פשתן שראשיהן סגלגלים עגולין:,טרוטות - רכות:,בלום - סתום:,צוארה שקוט - שראשה מונח בין כתיפותיה:,אמר להן יפה אתם קורים אותה לכלוכית שהיא מלוכלכת במומין - זה השם יפה לה והיינו ודאי מום יפה שבה ועל דעת כן הדירה שתודיעני אותו דבר יפה דשמה יפה לה ששמה לכלוכית ואיהי נמי מלוכלכת. ע"א יפה אתם קורין אותה לכלוכית שהיא מלוכלכת במומין דכיון דאין בה דבר יפה להראות ודאי על דעת כן הדירה בעלה שהיה יודע שאין בה דבר יפה ואין יכולה להראות והואיל ואין בה שום דבר יפה נמצא שאין הנדר חל עליה:
בשילי לי תרי טלפי - שני רגלי בהמה ובישלה ב' עדשים שלא היתה מכרת בלשונות שלהם בא"י לא היו טוענין כך ואית דגרסי בשילי טלופחי כלומר מעט עדשים שכן אדם נוהג לומר ואיהי סברה דשתי עדשים קאמר לה ובשלה לו שתי עדשים בלבד ולא רצתה לשנות על דבריו:,ורתח עלה - למחר אמר אי אמינא לה נמי תרי תעביד לי כאיתמל ואמר לה בשילי לי גריוא מידה גדולה דסבר כי היכי דתטרח עלה דמילתא ולא תבשיל אלא כדי סעודה:,תרי בוציני - לשון שני שרגי שני מנורות דתרוייהו נקראו בוציני בלשון ארמי:
תברינהו על רישא דבבא - על ראש הפתח ומחמת כעס אמר לה ואיהי סברה דקאמר לה למיתבר יתהון על רישא דבבא בן בוטא דהוה יתיב תמן:
מתני' נערה המאורסה אביה ובעלה מפירין נדריה - ולהכי נקט נערה דדוקא נערה שהיא ברשות אביה כדאמרי' נמי במס' כתובות האב זכאי בקדושי בתו ובמעשה ידיה ובמציאתה ובהפרת נדריה בזמן שהיא נערה ומפיק לה מהאי קרא:
Tossafot
עד שתראי מום יפה - כלומר יפה מאום שום דבר יפה כמו ובכפי דבק מאום (איוב ל״א:ז׳):
סגלגל - עגול:,טרוטות - פירושו עגולות:,כפולות - פירושו גדולות:,בלום - סתום:,שקוט - קצר כדתנן בבכורות (דף מג:) צוארו שקוט:,עבה - ונראה שהוא נפוח:,ושרייה - שהיה בה דבר יפה ששמה הגון ויפה לה:
בוציני - אבטיחים:,שרגי - נרות דמתרגמינן בוציני:
תברינהו אבבא - בכעס אמר לה לשבור אותם על הדלת והיא היתה סבורה שאמר לה לשבור אותם על ראש בבא בן בוטא:,שני בנים - כנגד שני שרגי:
נערה המאורסה אביה ובעלה מפירין נדריה - בשותפות ונערה הוי מבת י"ב שנים וששה חדשים ומשם ואילך היא בוגרת ולכך נקט נערה למעוטי בוגרת דבוגרת אינה עוד ברשות האב:,אביה ובעלה מפירין נדריה - ובגמרא מפרש טעמא:
Texte : Sefaria — William Davidson Edition - Vocalized Aramaic · traduction française de travail, à valider.