AccueilÉtudeTanakhBibliothèqueSujetsParachaDivrei TorahRabbanimSagesHistoireÀ proposMes favorisFaire un don
Retour

Traité Nedarim

23a

Étude de Nedarim 23a

Étude de la Mishna & Guémara 23a

Et les Sages étaient dans la difficulté [de ne pas pouvoir trouver de motif pour annuler le vœu]. Ils passèrent un long moment à essayer, se déplaçant durant ce temps d'un endroit ensoleillé à un endroit ombragé, puis revenant de l'ombre au soleil.
וַהֲווֹ מִצְטַעֲרִי רַבָּנַן מִשִּׁימְשָׁא לְטוּלָּא וּמִטּוּלָּא לְשִׁימְשָׁא.
(Autre version: Ils lui dirent: As-tu fait ton vœu en tenant compte de ce fait précis? Il leur dit: Oui. Cela se répéta plusieurs fois, et les Sages furent dans la difficulté pendant un long moment, allant du soleil à l'ombre et de l'ombre au soleil, sans trouver de solution.)
(לִישָּׁנָא אַחֲרָא: אַדַּעְתָּא דְּהָכִי? אִין. כַּמָּה זִימְנִין, וַהֲווֹ מִצְטַעֲרִי רַבָּנַן מִשִּׁימְשָׁא לְטוּלָּא וּמִטּוּלָּא לְשִׁימְשָׁא.)
Botnit, fils d'Abba Chaoul ben Botnit, lui dit: Aurais-tu fait ton vœu en sachant que les Sages en seraient dérangés au point d'aller de l'ombre au soleil et du soleil à l'ombre? Il dit: Non. Et ils annulèrent son vœu.
אֲמַר לֵיהּ בָּטְנִית בְּרֵיהּ דְּאַבָּא שָׁאוּל בֶּן בָּטְנִית: מִי נְדַרְתְּ אַדַּעְתָּא דְּמִצְטַעֲרִי רַבָּנַן מִטּוּלָּא לְשִׁימְשָׁא וּמִשִּׁימְשָׁא לְטוּלָּא? אֲמַר: לָא, וְשַׁרְיוּהּ.
Rabbi Yichmaël bar Rabbi Yossi avait un vœu à faire annuler. Il vint devant les Sages. Ils lui dirent: As-tu fait ton vœu en tenant compte de ce fait? Il leur dit: Oui. As-tu fait ton vœu en tenant compte de cet autre fait? Il leur dit: Oui. Cela se répéta plusieurs fois. Lorsqu'un certain blanchisseur vit que les Sages étaient dans la difficulté [à cause de Rabbi Yichmaël qui les empêchait de trouver un motif d'annulation], il le frappa avec un outil de blanchisseur qu'il tenait à la main. Rabbi Yichmaël dit: Si j'avais su que le blanchisseur me frapperait à cause de mon vœu, je n'aurais pas fait ce vœu. Et il l'annula lui-même.
רַבִּי יִשְׁמָעֵאל בַּר רַבִּי יוֹסֵי הֲוָה לֵיהּ נִדְרָא לְמִישְׁרֵא. אֲתָא לְקַמַּיְיהוּ דְּרַבָּנַן, אָמְרוּ לֵיהּ: נְדַרְתְּ אַדַּעְתָּא דְּהָכִי? אֲמַר לְהוּ: אִין. נְדַרְתָּא אַדַּעְתָּא דְּהָכִי? אֲמַר לְהוּ: אִין. כַּמָּה זִימְנִין. כֵּיוָן דַּחֲזָא הָהוּא קַצָּרָא דְּמִצְטַעֲרִי רַבָּנַן, מַחְיֵיהּ בְּאוּכְלָא דְקַצָּרֵי. אֲמַר: אַדַּעְתָּא דְּמָחֵי לִי קַצָּרָא לָא נְדַרִי, וְשַׁרְיֵהּ לְנַפְשֵׁיהּ.
Rav Aha de Difti dit à Ravina: Ceci est un [motif] survenu après coup [nolad], puisqu'il ne lui serait pas venu à l'esprit que le blanchisseur le frapperait. Or nous avons appris: On ne cherche pas un motif d'annulation par un [motif] survenu après coup! Ravina lui répondit: Ceci n'est pas un [motif] survenu après coup qu'il n'aurait pu envisager auparavant, car il est courant de trouver des hérétiques [appikorsim] qui renient les principes fondamentaux de la Torah et qui dérangent les Sages. Bien qu'il n'aurait pas envisagé que ce blanchisseur précis l'attaquerait, il aurait pu envisager qu'un hérétique quelconque le ferait. C'est pourquoi il était permis de chercher l'annulation par ce biais.
אֲמַר לֵיהּ רַב אַחָא מִדִּיפְתִּי לְרָבִינָא: הַאי נוֹלָד הוּא, דְּלָא מַסֵּיק אַדַּעְתָּא דְּמָחֵי לֵיהּ קַצָּרָא. וּתְנֵינָא: אֵין פּוֹתְחִין לוֹ בַּנּוֹלָד! אֲמַר לֵיהּ: הַאי לָאו נוֹלָד הוּא, דִּשְׁכִיחִי אַפִּיקוֹרֵי דִּמְצַעֲרִי רַבָּנַן.
§ La femme d'Abaye avait une fille. Lui disait: Qu'elle épouse mon proche parent. Elle disait: Qu'elle épouse son propre proche parent. Il lui dit: Que tout profit tiré de moi te soit interdit si tu transgresses ma volonté et la maries à ton proche parent. Elle alla transgresser sa volonté et la maria à son proche parent. Abaye vint devant Rav Yossef. Celui-ci lui dit: Si tu avais su qu'elle transgresserait ta volonté et la marierait à son proche parent, aurais-tu fait ce vœu? Il dit: Non. Et Rav Yossef annula son vœu, car Abaye ne pensait pas que sa femme le braverait réellement, et n'avait formulé ce vœu que comme une menace.
דְּבֵיתְהוּ דְּאַבָּיֵי הֲוָה לַהּ הָהִיא בְּרַתָּא. הוּא אָמַר: לְקָרִיבַאי. הִיא אָמְרָה: לְקָרִיבַהּ. אֲמַר לַהּ: תִּיתְּסַר הֲנָאָתִי עֲלָךְ אִי עָבְרַתְּ אַדַּעְתַּאי וּמַינְסְּבַת לַהּ לְקָרִיבָךְ. אֲזַלַת וַעֲבַרַת עַל דַּעְתֵּיהּ וְאִינַּסְבָא לְקָרִיבַהּ. אֲתָא לְקַמֵּיהּ דְּרַב יוֹסֵף. אֲמַר לֵיהּ: אִילּוּ הֲוָה יָדְעַתְּ דַּעֲבַרַת עַל דַּעְתָּךְ וּמַנְסְבָא לַהּ לְקָרִיבַהּ מִי אַדַּרְתַּהּ? אֲמַר: לָא. וְשַׁרְיֵיהּ רַב יוֹסֵף.
Mais annule-t-on un vœu dans un cas semblable? Oui, et il est enseigné [dans la Tossefta]: Il arriva qu'un homme fît un vœu interdisant à sa femme de profiter de lui si elle montait à Jérusalem pour la fête de pèlerinage, et elle transgressa sa volonté et monta pour la fête de pèlerinage. Il vint devant Rabbi Yossi [pour demander l'annulation]. Rabbi Yossi lui dit: Si tu avais su qu'elle transgresserait ta volonté et monterait pour la fête de pèlerinage, aurais-tu fait ce vœu? Il lui dit: Non. Et Rabbi Yossi l'annula. Cet épisode indique qu'il est permis d'annuler un vœu par une telle ouverture.
וּמִי שְׁרֵי כִּי הַאי גַּוְונָא? אִין, וְהָתַנְיָא: מַעֲשֶׂה בְּאָדָם אֶחָד שֶׁהִדִּיר אֶת אִשְׁתּוֹ מִלַּעֲלוֹת לָרֶגֶל, וְעָבְרָה עַל דַּעְתּוֹ וְעָלְתָה לָרֶגֶל, וּבָא לִפְנֵי רַבִּי יוֹסֵי. אָמַר לוֹ: וְאִילּוּ הָיִיתָ יוֹדֵעַ שֶׁעוֹבֶרֶת עַל דַּעְתְּךָ וְעוֹלָה לָרֶגֶל כְּלוּם הִדַּרְתָּהּ? אָמַר לוֹ: לֹא, וְהִתִּירוֹ רַבִּי יוֹסֵי.
Mishna 1
MICHNA: Rabbi Eliézer ben Yaakov dit: Même celui qui veut faire un vœu interdisant à son compagnon [de profiter de lui], dans le seul but qu'il mange chez lui [sans intention réelle de vœu], doit lui dire au préalable: Tout vœu que je ferai à l'avenir est nul. Et cela est valable, à condition qu'il se souvienne, au moment du vœu, [qu'il avait eu au début de l'année l'intention de le rendre nul].
מַתְנִי׳ רַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב אוֹמֵר: אַף הָרוֹצֶה לְהַדִּיר אֶת חֲבֵירוֹ שֶׁיֹּאכַל אֶצְלוֹ, יֹאמַר לוֹ: ״כׇּל נֶדֶר שֶׁאֲנִי עָתִיד לִידּוֹר הוּא בָּטֵל״, וּבִלְבַד שֶׁיְּהֵא זָכוּר בִּשְׁעַת הַנֶּדֶר.(משנה)
Guémara
GUEMARA: Or, puisqu'il a dit: Tout vœu que je ferai à l'avenir sera nul, [le compagnon] ne l'écoutera-t-il pas et ne viendra-t-il pas manger avec lui, puisqu'il sait déjà que le vœu n'est pas valable? Dans ce cas, pourquoi la première personne ferait-elle un vœu du tout?
גְּמָ׳ וְכֵיוָן דְּאָמַר ״כׇּל נֶדֶר שֶׁאֲנִי עָתִיד לִידּוֹר יְהֵא בָּטֵל״, לָא שָׁמַע לֵיהּ וְלָא אָתֵי בַּהֲדֵיהּ?

Rachi

והוו מצטערי רבנן - והיו נוסעים משמש לצל ומצל לשמש מרוב תוגה שלא היו יודעין לומר דבר פתח לחרטתו:

באוכלא דקצרי - כלי שמשימין בו הכובסין בגדיהן:

אין פותחין בנולד - שאין ראוי ליארע כזה אבל הני דאמרן דמצטערי רבנן לאו מילתא דנולד הוא:,אמר ליה האי נמי שכיחי אפיקורי דמצערי רבנן - כי האי ולא דמי לנולד:

מתני' ר"א בן יעקב אומר אף הרוצה להדיר את חבירו שיאכל - שאומר לו קונם שאין אתה נהנה לי אם לא תאכל עמי היינו נמי נדרי זרוזין שאינו מדירו אלא כדי לזרזו שיאכל עמו יאמר כל נדר שאני עתיד לידור יהא בטל:

גמ' לא שמע ליה - האי מודר ולא אתי למיכל בהדיה הואיל והנדר בטל:

Texte : Sefaria — William Davidson Edition - Vocalized Aramaic · traduction française de travail, à valider.

Nedarim 23a
100%
נדרים כ״ג אמַסֶּכֶת נְדָרִים
מִשְׁנָה וַהֲווֹ מִצְטַעֲרִי רַבָּנַן מִשִּׁימְשָׁא לְטוּלָּא וּמִטּוּלָּא לְשִׁימְשָׁא. (לִישָּׁנָא אַחֲרָא: אַדַּעְתָּא דְּהָכִי? אִין. כַּמָּה זִימְנִין, וַהֲווֹ מִצְטַעֲרִי רַבָּנַן מִשִּׁימְשָׁא לְטוּלָּא וּמִטּוּלָּא לְשִׁימְשָׁא.) אֲמַר לֵיהּ בָּטְנִית בְּרֵיהּ דְּאַבָּא שָׁאוּל בֶּן בָּטְנִית: מִי נְדַרְתְּ אַדַּעְתָּא דְּמִצְטַעֲרִי רַבָּנַן מִטּוּלָּא לְשִׁימְשָׁא וּמִשִּׁימְשָׁא לְטוּלָּא? אֲמַר: לָא, וְשַׁרְיוּהּ. רַבִּי יִשְׁמָעֵאל בַּר רַבִּי יוֹסֵי הֲוָה לֵיהּ נִדְרָא לְמִישְׁרֵא. אֲתָא לְקַמַּיְיהוּ דְּרַבָּנַן, אָמְרוּ לֵיהּ: נְדַרְתְּ אַדַּעְתָּא דְּהָכִי? אֲמַר לְהוּ: אִין. נְדַרְתָּא אַדַּעְתָּא דְּהָכִי? אֲמַר לְהוּ: אִין. כַּמָּה זִימְנִין. כֵּיוָן דַּחֲזָא הָהוּא קַצָּרָא דְּמִצְטַעֲרִי רַבָּנַן, מַחְיֵיהּ בְּאוּכְלָא דְקַצָּרֵי. אֲמַר: אַדַּעְתָּא דְּמָחֵי לִי קַצָּרָא לָא נְדַרִי, וְשַׁרְיֵהּ לְנַפְשֵׁיהּ. אֲמַר לֵיהּ רַב אַחָא מִדִּיפְתִּי לְרָבִינָא: הַאי נוֹלָד הוּא, דְּלָא מַסֵּיק אַדַּעְתָּא דְּמָחֵי לֵיהּ קַצָּרָא. וּתְנֵינָא: אֵין פּוֹתְחִין לוֹ בַּנּוֹלָד! אֲמַר לֵיהּ: הַאי לָאו נוֹלָד הוּא, דִּשְׁכִיחִי אַפִּיקוֹרֵי דִּמְצַעֲרִי רַבָּנַן. דְּבֵיתְהוּ דְּאַבָּיֵי הֲוָה לַהּ הָהִיא בְּרַתָּא. הוּא אָמַר: לְקָרִיבַאי. הִיא אָמְרָה: לְקָרִיבַהּ. אֲמַר לַהּ: תִּיתְּסַר הֲנָאָתִי עֲלָךְ אִי עָבְרַתְּ אַדַּעְתַּאי וּמַינְסְּבַת לַהּ לְקָרִיבָךְ. אֲזַלַת וַעֲבַרַת עַל דַּעְתֵּיהּ וְאִינַּסְבָא לְקָרִיבַהּ. אֲתָא לְקַמֵּיהּ דְּרַב יוֹסֵף. אֲמַר לֵיהּ: אִילּוּ הֲוָה יָדְעַתְּ דַּעֲבַרַת עַל דַּעְתָּךְ וּמַנְסְבָא לַהּ לְקָרִיבַהּ מִי אַדַּרְתַּהּ? אֲמַר: לָא. וְשַׁרְיֵיהּ רַב יוֹסֵף. וּמִי שְׁרֵי כִּי הַאי גַּוְונָא? אִין, וְהָתַנְיָא: מַעֲשֶׂה בְּאָדָם אֶחָד שֶׁהִדִּיר אֶת אִשְׁתּוֹ מִלַּעֲלוֹת לָרֶגֶל, וְעָבְרָה עַל דַּעְתּוֹ וְעָלְתָה לָרֶגֶל, וּבָא לִפְנֵי רַבִּי יוֹסֵי. אָמַר לוֹ: וְאִילּוּ הָיִיתָ יוֹדֵעַ שֶׁעוֹבֶרֶת עַל דַּעְתְּךָ וְעוֹלָה לָרֶגֶל כְּלוּם הִדַּרְתָּהּ? אָמַר לוֹ: לֹא, וְהִתִּירוֹ רַבִּי יוֹסֵי. מַתְנִי׳ רַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב אוֹמֵר: אַף הָרוֹצֶה לְהַדִּיר אֶת חֲבֵירוֹ שֶׁיֹּאכַל אֶצְלוֹ, יֹאמַר לוֹ: ״כׇּל נֶדֶר שֶׁאֲנִי עָתִיד לִידּוֹר הוּא בָּטֵל״, וּבִלְבַד שֶׁיְּהֵא זָכוּר בִּשְׁעַת הַנֶּדֶר. גְּמָרָא גְּמָ׳ וְכֵיוָן דְּאָמַר ״כׇּל נֶדֶר שֶׁאֲנִי עָתִיד לִידּוֹר יְהֵא בָּטֵל״, לָא שָׁמַע לֵיהּ וְלָא אָתֵי בַּהֲדֵיהּ?